گیاهان دارویی
گیلدیک

 

 

نام گیاه: نسترن کوهی, گل سرخ وحشی, گل سرخ بری , گل باغی یا گل باخی - گل محمدی

 نام محلی: در آذربایجان واردبیل: گیلدیک

در کردی: شیلانگ

نام علمی:Rosa canina L.

نام انگلیسی: Dog rose – pig rose

تیره: گل سرخ   Rosaceae

 

تاریخچهنسترن کوهی از گیاهان دارویی ارزشمندی است که مردم اکثر سرزمینها از میوه های این گیاه برای درمان بعضی از بیماریها استفاده می کنند. از میوه نسترن کوهی میوه بدون دانه و حتی از دانه آن به عنوان دارو یاد شده است.میوه این گیاه سرشار از ویتامین C است و سایر ویتامینها را نیز دارا می باشد و برای جبران کمبود ویتامینهای بدن استفاده می شود.

در برخی از کشورها از میوه های نسترن کوهی مربا یا مارمالاد تهیه می کنند مواد موثره این گیاه سبب کاهش اسید اوریک و معالجه ناراحتیهای ناشی از نقرس می گردد. از این مواد همچنین برای مداوای تورم کلیه و مجاری ادراری استفاده می شود. روغن دانه های نسترن کوهی در صنایع بهداشتی و آرایشی مورد استفاده فراوانی دارد. صرف نظر از خصوصیات دارویی این گیاه جنبه های زینتی آن در فضای سبز (بخصوص در مناطقی که از نظر شرایط آب و هوایی و خاکی از وضعیت خوبی برخوردار نیستند) در خور توجه بوده و حتی در اغلب اوقات به عنوان پایه برای رزهای زینتی مورد استفاده قرار می گیرد. این گیاه پراکنش زیادی در کشور دارد و حتی در بعضی نقاط به عنوان علف هرز در مزارع رشد می کند.

 

خصوصیات گیاهشناسی

اختصاصات ظاهری گونه

نسترن کوهی گیاهی درختچه ای و چند ساله است و بطور خودرو در مناطق خشک روی صخره ها و حتی در بوته زارها می روید. ارتفاع آن متفاوت و بسته به شرایط اقلیمی محل رویش 3 – 0.5 متر است. ساقه آن مستقیم و استوانه ای شکل است و انشعابات متعددی دارد که گیاه را پرپشت و استوانه ای شکل می سازد، ساقه ها پوشیده از خارهای خمیده یا قلابی شکل می باشد.

 

برگها مرکب شانه ای و دندانه داربوده, تعداد برگچه ها فرد و بین 5 تا 11 عدد است. برگچه ها روی دمبرگ مشترکی به طول 2-7 سانتی متر قرار می گیرند. هر برگچه صاف و کبود رنگ بوده , گاهی روی رگبرگ کمی کرک وجود دارد و در رگبرگهای پشت برگچه تارهای غده ای وجود دارد.برگچه ها دارای دندانه های اره ای نوک تیز کشیده رو به بالا می باشند.گلها معطر, به قطر 2-8 سانتی متر بوده و به دنبال یکدیگر بر روی ساقه ظاهر می شوند،دارای یک پایک صاف و کم و بیش خزی به طول 0.5-2.5 سانتی متر و گلبرگها سفید یا صورتی رنگ  هستند . کاسبرگها شانه ای پس از ریختن گلبرگها برگشته و معمولاً بعد از رسیدن میوه خزان کننده خامه بدون کرک یا دارای مقدار کمی کرک می باشد.

   

میوه آن  گرد یا تخم مرغی کوزه ای شکل , کشیده , صاف با رنگ قرمز روشن (در مرحله رسیدگی کامل به رنگ قرمز تیره مایل به قهوه ای) که سینورودون نام داردو دانه ها در داخل آن قرار دارد. پس از انجام عمل لقاح در گل، جدار برجستگی کوزه ای شکل ضخیم و قرمز رنگ شده ، مواد مختلف ذخیره می نماید و Cynorrhodon نامیده می شود. (نام Cynorrhodon به تفاوت به نهنج فرو رفته و کوزه ای شکل اطلاق می گردد). جدار داخلی قسمت کوزه ای شکل، دارای الیاف باریک، نازک و ابریشمی است و در آن فندقه های متعدد بیضوی زاویه دار و بسیار سخت جای دارد که میوه حقیقی گیاه هستند.

  

زمان گلدهی: اردیبهشت تا مهرالبته درننه کران(1,3,5,6,8)

 محل رویش و پراکندگی گیاه

این گیاه در بلوارها ، حاشیه جاده ها و در داخل پارکها کشت می شود.

پراکندگی آن در ایران: الموت، قزوین، ارتفاعات البرز، جنوب کشور، سهند، نیشابور کوه دنا، پل زنگوله، کندوان، دره کرج، نساء،لرستان، اراک، همدان ، گرگان ( مینودشت، بین نوده و شاهرود ، علی آباد، بین شاه پسند سابق و بجنورد، جنگل گلستان در ارتفاعات 1000 متری)، مازندران ، گیلان، آذربایجان( دره قطور، قاسملو)، کرمانشاه ، زنجان، اصفهان، بختیاری، فارس، کرمان، کردستان( خورخوره سقز، روستای بست از توابع فعلی دیواندره، سرشیو سقز، باخان از توابع مریوان، سلطان احمد در شهرستان مریوان، کوه نکروز از توابع سقز، اویهنگ و خواشت و رشنش ، پیر خضران، هشمیز و شیان از توابع سنندج ، چهل چشمه ، قصر شیرین و....)

 کشت و پرورش گیاه

نیازهای اکولوژیکی

این گیاه در سایه یا آفتاب می روید. خشکی را بخوبی تحمل می کند مناسب ترین خاک برای کشت نسترن کوهی خاکهایی با بافت متوسط و خاکهای سنگین حاوی مقادیر متوسطی مواد و عناصر غذایی است,  ولی در مجموع گیاهی مقاوم به شرایط نامساعد  است و در مناطقی که دارای محدودیت آب یا خاکهای غیر حاصلخیزی است نیز به خوبی رشد و نمو می کند.همچنین در خاک های سنگلاخی هم به خوبی رشد می کند.


جمع آوری محصول

زمان مناسب برای برداشت میوه هنگامی است که میوه ها سفت و به رنگ سرخ براق باشند. چنانچه میوه ها با سرما مواجه شوند یا این که میوه ها برای مدت بیشتری روی گیاه بمانند (با تأخیر برداشت شوند) قسمت گوشتی میوه نرم و به شکل خمیر در می آید. در این حالت میوه ها فاقد ویتامین C و فاقد ارزش دارویی هستند. برداشت میوه های نارس نیز مناسب نیست. زیرا این میوه ها مقادیر بسیار کمی ویتامین با خود دارند.

 پس از برداشت میوه ها را از قسمت طولی بریده و پس از خارج کردن دانه ها آنرا تمیز می کنند. در مقیاس وسیع کشت , خارج کردن دانه ها و تمییز کردن آنها با دست امکان پذیر نیست و باید از دستگاه های مناسبی استفاده کرد.میوه های تمیز شده را باید خشک و سپس به قطعات مناسبی تقسیم نمود.

میوه را پس ازچیدن و تمییز کردن روی پارچه ای که روی سبدی قرار دارد بریزید که در اثر جریان هوا خشک شود و یا از خشک کن الکتریکی در دمای 80 تا 90 درجه سانتی گراد استفاده کرد. در این حالت میوه ها رنگ طبیعی خود را حفظ کرده به رنگ سرخ مشاهده می شوند.استفاده از درجه حرارتهای پایین برای خشک کردن میوه ها مناسب نمی باشد.به طوریکه اگر در دمای 40-50 درجه سانتی گراد خشک شوند نه تنها در مزه آنها تأثیر سوئی می گذارد بلکه سبب تغییر رنگ میوه ها از سرخ به قهوه ای می شود.

بعضی از آنزیمها در میوه سبب تجزیه ویتامین های موجود در آن می شود, از این رو میوه ها را پس از برداشت باید به سرعت خشک کرد تا فرصتی به آنزیمها برای فعالیت داده نشود. رطوبت نامناسب سبب تسریع فعالیت آنزیمهای مذکور شده و ویتامینهای موجود در میوه رابه سرعت تجزیه می نمایند.

استفاده از وسایل فلزی (مانند مس و آهن) برای تمییز کردن , الک کردن و یا خشک کردن میوه ها مناسب نیست. زیرا فلزات نقش کاتالیزور را برای آنزیمها داشته و سببب تسریع فعالیت آنها و در نتیجه تجزیه آنزیمها می شوند و از خاصیت دارویی میوه ها به طور بارزی کاسته می شود. از این رو حتی الامکان از به کار بردن وسایل فلزی در جریان فرآیندهای پس از برداشت نسترن باید خودداری کرد.

منجمد کردن میوه ها (در دماهای زیر صفر) سبب محفوظ ماندن ویتامین c می شود. در صورتی که امکان استفاده از خشک کن نباشد توصیه می شود میوه های تمییز شده منجمد شوند. رطوبت مجاز در میوه های خشک شده 12% است . انبار کردن میوه های خشک شده برای مدت طولانی مطلوب نیست.زیرا نه تنها سبب تغییر رنگ می شود بلکه از کیفیت دارویی آنها نیز کاسته می شود. مقدار میوه 8 تا 10 تن در در هکتار است , نسبت میوه تازه به خشک2 به 1 است. (1,5,6,7)

قسمت های مورد استفاده

میوه تازه یا خشک شده, برگ و گل نسترن کوهی

زمان بهره برداری

زمان مناسب برای بهره برداری میوه هنگامی است که میوه ها سفت و به رنگ سرخ براق باشند.

ویژگیهای دارویی و درمانی

ترکیبات شیمیایی و اسانسهای گیاه

جدار گوشت دار این گیاه به عبارت دیگر قسمت گوشت دار جدار سینورودون دارای اسید سیتریک, اسید مالیک , اسید اسکوربیک به مقادیر 0.5-1.7 درصد , تانن ها, 30 درصد قند و موسیلاژ که برای از بین بردن سستی بدن و افزایش مقاومت بدن ( به خصوص در آنفلونزا) مصرف می شود و همچنین دارای کاروتن , مجموعه ویتامین های B و مقدار زیادی ویتامین C می باشد. دانه نسترن دارای ماده ای با اثر سمی و 8-10 درصد روغن است.

میزان ویتامین C گیاه متفاوت و بسته به شرایط اقلیمی محل رویش بین 0.3-1.5 درصد است.میوه همچنین حاوی فلاونوئید, اسانس, پکتین می باشد.(1,2,4)

فرآورده ها

دربعضی از کشورها از این گیاه در تهیه مربا و مارمالاد استفاده می شود.همچنین از نسترن کوهی داروهایی با نامهای ویروما و دیویروما تهیه و به بازار عرضه می شود.(1)

 خواص درمانی

گل نسترن ازنظرطب قدیم ایران گرم وخشک است:

قسمت گوشتدار و کوزه ای شکل به علت دارا بودن تانن - ویتامینC و موارد مختلف دیگر  اثر ضد اسکوربوت ,قابض و مدر دارد. از این جهت در رفع حالات اسهالی ,اختلاط خونی - انقباض غیر ارادی ماهیچه های معده , بیماری های ناشی از التهاب و ورم کلیه ها, دردهایی که به علت پیدایش سنگ کلیه عارض می شود به کار میرود.

۱) سرشارازویتامین Cمی باشد.در100گرم آن ۶۰۰میلی گرم (۶گرم)ویتامین Cوجود دارد درحالی که ۱۰۰گرم پرتقال فقط دارای ۵۰میلی گرم ویتامین Cاست بنابراین مقدارویتامین Cگل نسترن۱۲۰برابرپرتقال و 3 برابر لیموترش است.

۲) درمان کننده حبس البول است.

۳) بوی بد بدن را دفع می کند.آنهائی که عرق زیادمی کنندوبوی بد می گیرند باید تن خودرا بعدازحمام کردن بادم کرده گل وبرگ نسترن آبکشی کنند.

۴) آرام کننده اعصاب است.

۵) اسهال رابرطرف می کند, مخصوصاً در مسلولین.دم کرده آن راحتی می توان به کودکان برای رفع اسهال داد.

۶) خونریزی ازسینه رابندمی آورد.

۷) سنگ و ورم کلیه رارفع می کند.

۸) الیاف داخلی سای نورودون ضدانگل است مخصوصاًکرم اسکاریس راودراین موردباید0.5گرم آن رامخلوط باعسل خورد.

۹) اگردرادرارآلبومین وجود داشته باشدبرای برطرف کردن آن ازدم کرده این گیاه استفاده کنید.

۱۰) بی خوابی رابرطرف می کند.

۱۱) انقباض ماهیچه های معده رابرطرف می کند.

۱۲) سرعت جریان خون رادرپوست زیادکرده وباعث لطافت پوست می شود.

۱۳) دررفع غم وغصه مؤثراست.

۱۴) برای رفع طپش قلب ازدم کرده آن بنوشید.

۱۵) معده راتقویت می کند.

۱۶) مصونیت بدن رادر مقابل بیماریها بالا می برد.

۱۷) برای ترمیم شکستگی استخوان ورفع ورم مقعد ضمادی ازبرگ این گیاه درست کرده وروی قسمت شکستگی یاتورم قرار دهید.

18)چون گل نسترن شیرین است حشرات رابه خودجذب می کند, مخصوصاًحشره مخصوصی به نام سای نیپس Cynipsکه دراثر نیش زدن،برجستگی های کوچکی پوشیده ازتاروبه رنگ سبز مایل به قرمز درآن به وجودمی آوردکه به نام (به دگار)Bedegarمعروف است که خواص طبی مهمی دارد.مخصوصاًبرای بیماران مسلول تقویت کننده بوده ومانع عرق کردن می شود؛وهمچنین مقدارآلبومین درادرار راکم می کند.(به دگار)اثر آرام کننده اعصاب نیز دارد.

19)مواد موثره این گیاه سبب کاهش اسید اوریک و معالجه ناراحتیهای ناشی از نقرس می گردد. از این مواد همچنین برای مداوای تورم کلیه و مجاری ادراری استفاده می شود. روغن دانه های نسترن کوهی در صنایع بهداشتی و آرایشی مورد استفاده فراوانی دارد.

بر اثر مدر بودن نیز می توان از آن در موارد مختلف بدون اینکه عمل تحریک کننده بر روی مجاری ادرار داشته باشد, استفاده بعمل آورد.

جوشانده میوه مشروط بر آنکه 10 دقیقه بیشتر طول نکشد , به علت داشتن مقدار کافی ویتامین C در رفع عوارض ناشی از کمبود ویتامین C در بدن , اثر بسیار مفید ظاهر می کند.

تارهای داخل میوه( سینورودون) اگر بر روی پوست بدن کشیده شود ایجاد خارش شدید می کند. بررسیهای مختلف نشان داده است که مصرف تارهای مذکور به علت اثر تحریک کنندگی که دارد, چون باعث دفع کرم می شود از این جهت می توان از آن برای دفع آسکاریس ها در اطفال استفاده نمود.

دم کرده برگ و گل این گیاه جهت شستشوی زخمها و اولسرها , سوختگی ها و در درمان آنها بکار می رود.گلبرگها کمی قابض بوده و از این رو آن را به عنوان قابض و رنگ کننده و جهت تهیه اسانس گل سرخ و گلاب به کار می رود.

میوه این گیاه همچنین مقاومت بدن را دربرابر بیماریها و اپیدمی ها بالا می برد.میوه ها در عین حال فعالیت آنزیمی را تقویت نموده , تولید گلبولهای قرمز را تحریک کرده , برای درمان نقاهت مفید و با احساس سرما و لرز به خوبی مبارزه می کند.

جزایری چنین می نویسد: میوه نسترن دارای جوهر لیمو, ترشی سیب, قند انگور و جوهر مازو است و یک رزین و یک پکتین است.به علت داشتن مقدار زیاد ویتامین C مانند لیمو, کلم, گوجه فرنگی و تره دارای ارزش غذایی زیادی است.فقدان ویتامین C از فعالیت نسوج می کاهد و سبب عدم مقاومت در مقابل امراض عفونی می گردد و بدن انسان را سرد می نماید و انسان همیشه احساس خستگی می نماید.میوه نسترن , فعالیت ما را بیشتر می کند و قدرت مقاومت بدن را در مقابل امراض زیاد می کند و در مواقع قولنج, نفریت و سنگهای مثانه و تمام ناراحتی های مجاری ادرار آن را تجویز می کنند.(2,4,5,8)

 

نحوه و میزان مصرف

1.دم کرده: دم کرده 50 در 1000 میوه این گیاه به عنوان قابض و آرام کننده تجویز می شود. دم کرده گل نسترن نوشابه بسیار معطر و خوشمزه ای است که در اکثر
کلینیک های اروپایی مورد استفاده قرار میگیرند.

در میان مردم دنیا سوئیسیها بیش از همه به این نوشیدنی سرشار از
ویتامین C  اهمیت می دهند. برای فراهم کردن این نوشیدنی مسکن اعصاب کافی است چند دانه میوه گل نسترن را برای چند دقیقه دم کنید وسپس آن را به مصرف برسانید.در طی مدت کوتاهی به اثر معجزه آسای این دم کرده ی خوشرنگ و معطر پی می برید.

2.جوشانده میوه آن مشروط بر آنکه بیش از 10 دقیقه نجوشیده باشد به عنوان ضد اسکوربوت و به عنوان داروی رفع کمبود ویتامین C توصیه می شود و بکار می رود و برای آرامش اعصاب و رفع بیخوابی نیز استفاده می شود.

3.جوشانده 50 در 1000 آن که مدت زیادی جوشیده باشد بطوریکه مقدار آن به نصف حجم تقلیل یافته باشد به عنوان مدر و مقوی کلیه ها تجویز می شود

4. از گرد میوه آن به مقدار 0.5-0.6 گرم به عنوان ضد اسکوربوت مصرف می شود.

5. برای معالجه ورم چرکی کلیه ها و معالجه نفریت و آلبومین در ادرار 50 گرم میوه تازه گیاه را به مدت 2 ساعت در 1 لیتر آب سرد خیس کنید بعد آن را روی آتش قرار دهید تا 3 دقیقه بجوشد و سپس آن را دم کرده , صاف و شیرین نمائید  و به تدریج بنوشید, این جوشانده حبس البول , نرمی استخوان و کمبود ویتامین های بدن را نیز برطرف می کند.

۶- 50 گرم میوه آن را در 1 لیتر آب سرد بریزید و روی حرارت قرار دهید تا به جوش آید و 5 دقیقه بجوشد سپس آن را کنار بگذارید تا به مدت 10 دقیقه دم بکشد و آن را میل نمائید در درمان سنگ کلیه مفید است.

7. جوشانده این میوه بند آورنده خون(در ناراحتی لثه) بوده و درد دندان را کاهش می دهد.

8.تارهای درون میوه (قسمت کوزه ای شکل) به مقدار 0.30 گرم مخلوط در عسل جهت دفع کرم بکار می رود.

9.از میوه نسترن کوهی نوعی مارمالاد به روش زیر تهیه می شود:
مقداری میوه آن را که پس از فرا رسیدن نخستین سرما چیده شده باشد انتخاب کرده, محتویات درون آن یعنی دانه و تارهای آن را به دقت خارج می سازند و آنها را به قطعاتی تقسیم کرده و هم وزن آن قند اضافه می کنند و به خوبی له می نمایند به طوریکه بصورت مخلوط یکنواخت درآید , با این ترتیب چون در مارمالاد حاصل مقدار ویتامینها بطور کامل باقی می ماند, اثر درمانی موثرتری پس از مصرف آن ظاهر می گردد.

 10.مربای سای نورودون:ابتداباید سای نورودون را به خوبی تمیز کرده،پوست،الیاف داخلی ودانه هارااز آن خارج کنیدودرداخل ظرفی که سرکه داردبریزید وبهم بزنیدتا نرم شودسپس آن راکوبیده والک کنید،وقسمت صاف شده رابا۵/۱برابروزنش قندیاشکرمخلوط کرده وبپزیدتابه صورت خمیر یکنواختی درآید.

11.شربت نسترن:یک کیلوگرم سای نورودون رابا۲۵۰گرم نبات کوبیده یا شکرمخلوط کرده و۵/۱لیترنیزعرق نعناع به آن اضافه کنید ودرجای گرمی بگذارید بماند.البته هرروزآن راتکان دهید بعدازدوهفته آن راصاف کنید.مقدار مصرف آن یک فنجان سه بار درروز است.

12.عرق نسترن:یک چهارم لیوان ازعرق نسترن رابایک لیوان آب مخلوط کرده،سپس آن راشیرین کنید.ازاین شربت می توانیدچندلیوان درروز بنوشید.

(نام علمی: Nasturtium nasturtium-aquaticum, N. microphyllum) گیاهی دارویی از تیرهٔ شب‌بوها به ارتفاع ۱۰ تا ۶۰ سانتی متر با برگ‌های کوچک به رنگ سبز تیره و گل‌های خوشه‌ای کوچک سفید و ساقه‌های خزنده است که از نقاط مختلف آن ریشه‌های کوچک و سفید خارج می‌شود و معمولاً در کنار جوی‌ها و باتلاق‌ها می‌روید.این گیاه مقدار قابل توجهی آهن، کلسیم و اسید فولیک و کمی هم ویتامین‌های ث و آ دارد.

آهن قابل جذب آب‌تره از اسفناج هم بیشتر است و به همین جهت می‌تواند در بهبود کم‌خونی مؤثر باشد. کلسیم آن نیز بیشتر از شیر و ویتامین ث آن از پرتقال بیشتر است.

بولاغ اوتی

آب‌تره به صورت وحشی در بسیاری از نقاط آسیا و اروپا می‌روید و انسان‌ها از دوران باستان با آن آشنا بوده‌ و خاصیت‌های درمانی گوناگونی را به آن نسبت می‌دادند. این گیاه هم به خاطر این خاصیت‌های دارویی و هم مزهٔ تند خوش‌گوار آن مورد علاقهٔ بسیاری بوده است. کسنوفون فرماندهٔ جنگی و مورخ یونانی از سربازانش می‌خواسته برای تقویت نیروی خود آب‌تره بخورند. وی همچنین در کتاب کورش‌نامه خود در توضیح زندگی پارسیان در مراکز تربیتی آن‌ها به این نکته اشاره می‌کند که آب‌تره از غذاهای اصلی آنان بوده‌است. در مورد کودکان می‌نویسد؛ «غذای عمدهٔ آن‌ها نان و بولاغ اوتی است، که از خانه با خود می‌آورند و فنجانی دارند، که با آن از رودخانه آب می‌آشامند.»[۴] و در مورد نوجوانان؛ «غذای دیگر این نوجوانان، جز آنکه ذکر شد، فقط گوشت شکار است یا بولاغ اوتی.»[۵] یونانیان و انگلوساکسون‌ها آب‌تره را برای درمان طاسی مصرف می‌کرده‌اند. جرارد (۱۶۳۳) آن را برای درمان یرقان سفید دختران جوان توصیه می‌کرده‌است. فرانسیس بیکن هم خاصیت‌های جادویی همچون جوان کردن زنان سالخورده را به آب‌تره نسبت داده‌است. ایرلندی‌ها هم ارزش خاصی برای آب‌تره قائل بوده و آن را غذای دانایان و فرزانگان می‌دانسته‌اند.

اثر درمانی 

تحقیقات متعددی از اثر ضدسرطانی آب تره حکایت داشته‌است.

در سال ۲۰۱۰ تحقیق در دانشگاه ساوتمپتون نشان داد که تنها پس از چند ساعت از گذشت مصرف حدود ۸۰ گرم آب‌تره، میزان مولکول‌های ضدسرطانی در خون افزایش یافته و از رشد سلول‌های سرطان پستان جلوگیری می‌شود. به این ترتیب این گیاه هم در جلوگیری از رشد سرطان پستان و هم در کمک به بهبودی مبتلایان به این بیماری و جلوگیری از عود آن مؤثر است.

مطالعه‌ای که در ژورنال «همه‌گیرشناسی سرطان» در سال ۱۹۹۵ به چاپ رسید از کاهش پیشرفت سرطان ریه در افراد سیگاری با مصرف منظم روزانه ۵۷ گرم آب‌تره حکایت داشت.مطالعه دیگری در دانشگاه اولستر که در «ژورنال آمریکایی تغذیه بالینی» در سال ۲۰۰۷ به چاپ رسید نشان داده که مصرف ۸۵ گرم آب‌تره در روز به مدت ۸ هفته حدود ٪۲۳ تخریب دی‌ان‌ای گلبول‌های سفید بر اثر سرطان را کاهش می‌دهد. اثر مثبت آب‌تره در افراد سیگاری چشمگیرتر است که این احتمالاً به کمبود آنتی‌اکسیدان‌ها در بدن سیگاری‌ها مربوط می‌شود.

همچنین مقدار بالای ید در این گیاه آن را برای بهبود فعالیت غدهٔ تیروئید و درمان بیماران مبتلا به کم‌کاری تیروئید سودمند ساخته‌است.


از ویژگی‌های دیگر این گیاه مدر بودن، خلط آوری (که آن را برای بهبود سرفه و گلودرد مفید می‌سازد) و داشتن اسیدهای گوارشی (کمک به هضم غذا) است.


چییلک (توت فرنگی)درمزارع ننه کران

توت فرنگی، میوه ای شبیه توت است ولی كمی درشت تر، رنگش قرمز و طعم آن ترش و مطبوع است. بوته اش كوتاه و دارای برگهایی درشت و ساقه هایی باریك و خزنده است كه روی زمین می خوابد و ریشه می دواند.

توت فرنگی به صورت وحشی و اهلی می روید و به اسامی چپلك، چپالك، شالكه و چلم نیز خوانده می شود.

این میوه به حالت خود رو درمراتع واطراف جنگل ننه کران وجود دارد و بعضی اوقات به دلیل خوش طعمی میوه آن را به طور مصنوعی (که درحیاط اسلامی دیدم )پرورش می دهند.

میوه توت فرنگی به صورت، قرمز، گوشت دار و دارای هسته های ریزی است كه از ماه اردیبهشت پدیدار می شود و تا آخر مرداد دوام می آورد.

قسمت هایی كه از بوته توت فرنگی مورد استفاده قرار می گیرند، عبارتند از: میوه ، برگ و ریشه .

از دیر باز همه قسمت های این گیاه مصرف دارویی داشته است و از برگ و ریشه آن كه حاوی مقدار قابل ملاحظه ای تانن است به عنوان ضد اسهال وادرارآور استفاده می شده است.

توت فرنگی به صورت های گوناگون مورد استفاده قرار می گیرد: خام، جوشانده، مربا، شربت و بستنی.

خواص تغذیه ای توت فرنگی و اثر آن در سلامتی انسان :

توت فرنگی منبع خوبی از فیبر، ویتامینC، فولات، پتاسیم و آنتی اكسیدان ها می باشد كه این مواد مغذی باعث می شوند توت فرنگی بعنوان یك جایگزین شیرین، باعث افزایش سلامت قلب، كاهش خطر ابتلا به انواع سرطان و در كل ارتقاء سلامتی بدن شود.همچنین دارای املاح كلسیم، آهن و فسفر می باشد. از مواد موثر مهم آن می توان تانن، موسیلاژ، قندهای مختلف، سالیسیلات ها و به خصوص اسیدهای میوه را نام برد.

توت فرنگی سرشار از ویتامین و فاقد چربی اشباع است و كالری كمی دارد.یك واحد توت فرنگی معادل 8 عدد است كه 50 كالری انرژی دارد.

توت فرنگی مانند سایر توت ها مثلشاه توت، توت سفید، تمشك و... پاك كننده روده و مثانه است.

تحقیقات اخیر نشان داده است، دریافت روزانه یك واحد توت فرنگی باعث افزایش قابل توجهی در مقدار فولات خون شده و نیز فشار خون بالا را كاهش می دهد . فولات، مقدار هموسیستئین خون را كاهش می دهد. هموسیستئین اسید آمینه ای است كه در مقادیر زیاد باعث مسدود شدن رگهای خونی می شود.

همچنین توت فرنگی دارای مقادیر بالایی از آنتی اكسیدان ها مثل الاژیك اسید و آنتوسیانین(رنگدانه قرمز) است كه در پیشگیری از بیماری های قلبی موثرند.

 این مطالعات اهمیت مصرف توت فرنگی را در برنامه غذایی بعنوان عامل بهبود عملكرد سیستم قلبی-عروقی نشان می دهد.

همچنین مطالعات قبلی نشان داده بود كه باعث بهبود عملكرد حافظه و كنترل آرتریت روماتوئید( التهاب مفاصل) می شود.

از دیگر خواص توت فرنگی می توان به موارد زیر اشاره كرد :

- مصرف این میوه علاوه بر وجود انواع ویتامین، املاح و آب كه هر كدام اثرات خود را بر بدن اعمال می  كنند دارای خاصیت تقویت كننده، ملین و خنك كننده نیز می باشد.

- توت فرنگی از تصلب شرائین جلوگیری می نماید.

- توت فرنگی اشتها آور است و ادرار را زیاد می كند.

- دم كرده برگ توت فرنگی در زیاد كردن ادرار و شیر بانوان مفید است.

- دم كرده برگ توت فرنگی یا میوه توت فرنگی می تواند نقرس و سنگ های مثانه را معالجه كند.

- املاح معدنی موجود در توت فرنگی خاصیت مسهلی به آن بخشیده است، زیرا این املاح عضلات روده را به انبساط و انقباض وادار می كند و به همین جهت توت فرنگی برای درمان یبوست مؤثر است.

- اگر توت فرنگی را له كنید و در آب بریزید، نوشابه ای به دست می آید كه برای درمان تب هایی كه با بیماریهای التهابی همراه می باشد، بسیار مفید است.

- توت فرنگی به علت داشتن آهن و ویتامینC در خونسازی بدن مؤثر است.

- توت فرنگی به علت دارابودن مقادیر كافی كلسیم و فسفر، در رشد و نمو كودكان و نوجوانان ، استحكام دندان ها و ترمیم شكستگی استخوان ها بسیار مؤثر است.

مصرف روزانه 5 واحد میوه و سبزی، احتمال ابتلاء به سرطان را كاهش می دهد.

مطالعات جدید نشان می دهد مصرف روزانه 9 یا 10 واحد میوه و سبزی به همراه 3 واحد لبنیات كم چرب، در كاهش فشار خون بالا بسیار مؤثر است.

ما در اینجا به عنوان یادآوری و آشنایی شما مقادیر واحدهای میوه ، سبزی و لبنیات را بیان می كنیم كه شامل موارد زیر است:

1 واحد سبزی = 1 لیوان سبزی خام خرده شده ( 1 لیوان سالاد ) یا نصف لیوان سبزی پخته.

 1 واحد میوه  = 1 عدد میوه متوسط مثل یك سیب متوسط  یا  4/3 لیوان آب میوه.

1 واحد لبنیات = 1 لیوان شیر یا یك لیوان ماست یا  2 لیوان دوغ یا 2 لیوان بستنی.

ارزش تغذیه ای یك لیوان(149گرم) توت فرنگی :

45 كیلوكالری

انرژی

1 گرم

پروتئین

5/10 گرم

كربوهیدرات

6/0 گرم

چربی

3/3 گرم

فیبر

3 معادل رتینول (RE)

ویتامینA

5/84 گرم

ویتامینC

1/0 میلی گرم

ویتامینB1

1/0 میلی گرم

ویتامینB2

4/0 میلی گرم

ویتامینB3

1/0 میلی گرم

ویتامینB6

1/0 میكروگرم

ویتامینB12

4/26 میكروگرم

فولات

2 میلی گرم

سدیم

21 میلی گرم

كلسیم

6/0 میلی گرم

آهن

247 میلی گرم

پتاسیم

2/0 میلی گرم

روی

16 میلی گرم

قارچ


بسیاری از مردم، از رفتن به جنگل و کندن قارچ برای خوردن لذت می برند، اما شناخت نوع قارچ می تواند مسئله مهمی باشد.

بیش از 38 هزار نوع قارچ وجود دارد که بعضی از آنها سمی اند و بعضی از آنها قابل خوردن می باشند. رنگ، شکل و اندازه ی قارچ ها می تواند خیلی متنوع و مختلف باشد.

این مسئله خیلی مهم است که بتوانید به طور صحیح، قارچ کنده شده را بشناسید تا از خوردن نوع سمی آن دوری نمایید.

فراعنه ی مصر، قارچ را یک خوراکی لذیذ می دانستند و یونانی ها اعتقاد داشتند که قارچ برای جنگاوران در صحنه نبرد، تولید قدرت می کند. رومی ها نیز قارچ را به عنوان یک هدیه از جانب خدا برمی شمردند و آن را فقط در روزهای عید استفاده می کردند. چینی ها از آن به عنوان یک گنج غذایی سالم مصرف می کردند.


امروزه از قارچ ها به خاطر طعم و بافت شان در تهیه غذاها استفاده می کنند. آنها می توانند طعم خودشان را به غذاها بدهند، یا طعم مواد دیگر را به خودشان بگیرند. طعم آنها معمولا در طول پخت افزایش پیدا می کند و شکل شان هم با روش های معمول آشپزی مثل سرخ کردن و خرد کردن حفظ می شود.

قارچ را معمولا به سوپ ،سالاد و ساندویچ اضافه می کنند، یا از آن به عنوان پیش غذا استفاده می نمایند. قارچ ها، شکل زیبایی به غذاها می دهند.

قارچ ها به دو دسته ی وحشی و پرورشی تقسیم می شوند. بعضی از آنها اثرات مفیدی در سلامتی انسان دارند، مثل رقیق کردن خون، جلوگیری از ایجاد و رشد تومورهای سرطانی.

قارچ ها 80 تا 90 درصد، آب دارند و خیلی کم کالری هستند. آنها مقدار کمی چربی و سدیم (نمک) و 8 تا 10 درصد فیبر دارند و یک خوراکی ایده آل برای افرادی هستند که می خواهند وزن و فشار خون شان را کنترل کنند.

مواد مغذی موجود در 100 گرم قارچ خام:

 

انرژی 13 کالری
پروتئین 2 گرم
پتاسیم 320 میلی گرم
مس 1 میلی گرم
اسیدپنتوتنیک(B5) 2 میلی گرم
بیوتین(B7) 12 میکروگرم
اسیدفولیک(B9) 44 میکروگرم
آهن 1 میلی گرم
نیاسین(B3) 3 میلی گرم
فیبر 1 گرم

قارچ، منبع خوب آهن:

در هر 100 گرم قارچ، حدود یک میلی گرم آهن وجود دارد.

برعکس خیلی از مواد غذایی گیاهی، قارچ دارای فیتات نیست. فیتات جذب آهن و بعضی مواد معدنی را در بدن کاهش می دهد. بنابراین آهن موجود در قارچ به سرعت جذب می شود.

قارچ منبع خوب پتاسیم و مس:

قارچ

قارچ یک منبع عالی پتاسیم می باشد که این ماده به کاهش فشار خون کمک می کند و خطر سکته قلبی را پایین می آورد. به طور متوسط قارچ portabella (تصویر مجاور) حتی از یک عدد موز و یا یک لیوان آب پرتقال هم بیشتر پتاسیم دارد.

یک واحد قارچ که شامل 5 عدد متوسط می باشد، حدود 20 تا 40 درصد نیاز بدن به مس را تأمین می کند و اگر به طور مرتب خورده شود، به کاهش فشار خون کمک کرده و عملکرد سیستم ایمنی بدن را بهبود می بخشد.

 

قارچ منبع غنی از سلنیوم:

سلنیوم آنتی اکسیدانی است که با ویتامین E کار می کند و از سلول ها در برابر صدمات رادیکال های آزاد محافظت می نماید. مطالعات نشان داده است افرادی که دو برابر مقدار توصیه شده در روز سلنیوم مصرف کرده اند، خطر سرطان پروستات در آنها تا 65 درصد کاهش یافته است.

یک مطالعه بر روی افراد مسن نشان داد، مردانی که مقدار سلنیوم خون شان کم است، در مقایسه با آنهایی که سطح سلنیوم خون بالایی دارند، 4 تا 5 برابر بیشتر در معرض سرطان پروستات قرار دارند.

خواص درمانی قارچ ها:

قارچ

طی قرن ها از انواع قارچ در تهیه داروهای سنتی شرقی برای درمان انواع بیماری ها استفاده می شده است.

به عنوان مثال در ژاپن و چین از قارچ shiitake (تصویر مجاور) برای جلوگیری از بیماری های قلبی، ایجاد مقاومت در برابر ویروس ها و بیماری ها، درمان خستگی، سرماخوردگی و آنفلوانزا استفاده می شود.

یک نوع از عصاره ی این قارچ، از سیستم ایمنی بدن در مقابل عفونت ها محافظت می کند و فعالیت ضد توموری هم نشان می دهد.

تقویت سیستم ایمنی بدن:

تعدادی از قارچ ها از خانواده poly poraccae در پزشکی بسیار کاربرد دارد.

از این میان در مورد قارچ maiitake تحقیقات وسیعی در غرب انجام شده است. عصاره این قارچ، با افزایش فعالیت گلبول های سفید، سیستم ایمنی بدن را تحریک می کند تا به ویروس ها و باکتری های مهاجم حمله کند.

سرطان:

قارچ

بیشترین نوع قارچی که در آمریکا استفاده می شود، قارچ دکمه ای سفید (تصویر مجاور)  است.

قارچ دکمه ای به دو شکل دیگر هم وجود دارد: Crimini یا قارچ های قهوه ای با طعم خاکی تر و بافت سفت تر، و قارچ های portabella با چتر بزرگ تر که مزه گوشتی دارند.

تحقیقات اخیر نشان می دهد که قارچ های دکمه ای سفید می توانند احتمال خطر سرطان سینه و سرطان پروستات را کاهش دهند.

عصاره ی قارچ دکمه ای سفید می تواند باعث کاهش تکثیر سلولی در سلول های سرطانی و اندازه تومورها نیز شود.

این اثرات محافظتی می تواند با مصرف 100 گرم قارچ در روز دیده شود.

چگونه قارچ را انتخاب و نگهداری کنیم؟

قارچ هایی را که سالم هستند و صدمه ندیده اند (اوایل باز شدن چترشان می باشند)، بخرید.

با قرار دادن قارچ ها در پاکت کاغذی می توانید تا یک هفته آنها را سالم نگه دارید.

قارچ ها را باید ابتدا به آرامی تمیز کرد و سپس شست. قارچ های پرورشی ممکن است خام هم خورده شوند، اما بیشتر قارچ ها را بایستی به شکل پخته مصرف کرد.

از قارچ ها به صورت تازه، کنسرو شده، خشک شده و فریز شده استفاده می شود.

نکته قابل توجه اینکه: قارچ های وحشی را از اماکن قابل اطمینان خریداری کنید، زیرا بعضی از قارچ های وحشی، سمی اند و می توانند به سلامت قلب، کلیه و کبد صدمه بزنند و حتی کشنده باشند.

----------------------------------------------------------------

ترکیبات شیمیایی

تخمه آفتاب بسیار مقوی است دارای 24% مواد پروتئینی ، 47% روغن ، 20% مواد هیدروکربن ، 8% فسفر ، 9% پتاسیم و به غیر از این مواد دارای ویتامینهای A و B نیز می‌باشد. روغن تخم آفتابگردان دارای 70% اسید لینوئیک و مقداری فسفو لیپید و ویتامین E می‌باشد به همین دلیل چربی خون را پائین آورده و کلسترول را تنظیم می‌کند.

خواص داروئی

اسانس گل آفتاب‌گردان برای التیام زخمها و پائین آوردن فشار خون بکار می‌رود. اسانس برگهای آفتاب‌گردان خاصیت میکروب‌کشی دارد. در طب قدیم ایران و در طب چینی از تمام قسمتهای گیاه آفتاب‌گردان استفاده می‌شود. در موارد زیر می‌توان از این گیاه استفاده کرد و از خواص درمانی آن برخوردار شد.
  • زنگ زدن گوش: مغز ساقه آفتاب‌گردان را در آب جوش ریخته و مانند چایی دم کنید و روزی سه فنجان از این چاوی بنوشید.
  • تقویت معده و پائین آوردن فشار خون: 30 گرم برگهای خشک آفتاب‌گردان را دم کنید و سه فنجان در روز بنوشید.
  • سرگیجه و ورم صورت ، آب آوردن بدن و تسریع زایمان: 20 گرم از گلهای خشک آفتاب‌گردان را در آب جوش دم کنید و روزی سه فنجان از این دم کرده را بنوشید.
  • درد معده ، بیماریهای دستگاه ادراری ، یبوست: 30 گرم ریشه خشک شده آفتاب‌گردان را در آب جوش ریخته و مدت 5 دقیقه بگذارید بجوشد یک فنجان از آنرا سه بار در روز بنوشید.



img/daneshnameh_up/0/01/helianthus2.JPG

  • آرتروز و ورم پستان: هنگامی که آفتاب‌گردان گل می‌دهد نهنج گل را جدا کرده و در آن انداخته آنقدر بجوشانید که شیره چسبناکی باقی بماند و سپس این شیره را روی مفصلهای دردناک بمالید و ماساژ دهید درد آرتروز برطرف می‌شود. برای درمان ورم پستان در زنان شیرده نهنج گل را هنگامی که گل دانه داده است جدا کنید و در یر آفتاب خشک کرده و سپس تکه‌تکه کرده و سرخ کنید، که کاملا قهوه‌ای شود و بعد آنرا خورد کرده به صورت پودر درآورید و این پودر را در آب جوش که کمی شکر به آن اضافه کرده‌اید ریخته و این شربت را به مریض بدهید تاشفا یابد.
  • اسهال خونی: برای درمان اسهال خونی تخم آفتاب‌گردان را به مقدار 30 گرم در آب ریخته و حدود یک ساعت با حرارت ملایم بپزید سپس آنرا با نبات یا قند شیرین کرده و به مریض بدهید.
  • سردردی که همراه با سرماخوردگی است: 30 گرم تخم آفتاب‌گردان را در دو لیوان ریخته و بگذارید بجوشد تا نصف لیوان آن باقی بماند و این جوشانده را دوبار در روز بنوشید.
  • بیماری فتق: 30 گرم ریشه تازه آفتاب گردان را با آب و شکر قهوه‌ای بجوشانید و جوشانده را سه بار در روز بنوشید.
  • سنگ کلیه: حدود یک متر از مغز ساقه آفتاب‌گردان را در دو لیوان آب ریخته و بگذارید آهسه به ملایمت بجوشد تا مقدر آن به نصف لیوان تقلیل یابد آنگاه به مدت یک هفته و روزی یکبار آنرا بوشید تا از شر سنگ کلیه راحت شوید.
  • زخم ، بریدگی و جراحت: مغز ساقه آفتاب‌گردان را باید له کرد و مانند پماد روی زخم جراحت گذاشت که خونریزی را بند می‌آورد و بهبودی را تسریع می‌کند.

  • واماخواص دارویی آنتی بیوتیک طبیعی

پونه از خانواده نعناع است و ترکیب اصلی موجود در این گیاه، اسانس روغنی فرار یا روغن منتول است.

به علاوه در اعضاى این گیاه مقدارى تانن، مواد رزینى و قند نیز وجود دارد و حاوی مقدار زیادی ویتامین است.

گیاه پونه در فصل گرما می روید، اما سایه روشن را بهتر می‏ تواند تحمل کند.

این گیاه در خاک‏ های مرطوب و غنی از مواد آلی مانند کود برگ به خوبی رشد می ‏کند.

کاربردهای پونه

با گیاه پونه می توان یک دم کرده ی گیاهی فوق‏ العاده تهیه نمود. برای تهیه ‏ی یک فنجان دم کرده ی این گیاه، یک قاشق غذاخوری سرخالی از برگ یا گل پونه ی تازه و یا یک قاشق چای خوری برگ پونه خشک شده را در چای صاف کن درون یک لیوان ریخته و یک فنجان آب در حال جوش را روی آن بریزید. اجازه دهید مدت 10 دقیقه دم بکشد و رنگ چای در بیاید. اگر دوست داشتید می ‏توانید آن را کمی شیرین کنید.

دم کرده پونه

برگ‏ ها و گل‏ های پونه و همچنین ساقه‏ های آن می توانند جایگزین مناسبی برای بسیاری از آنتی بیوتیک‏ ها باشند. این گیاه همچنین بادشکن، معرق، مدر و محرک نیز می‏ باشد.

از دم کرده‏ی این گیاه برای درمان سرماخوردگی، زکام، سردردها، مشکلات گوارشی، کم کردن تب خفیف، تسکین گلودرد و برای بهبود نفخ شکم، حالت تهوع، دردهای قاعدگی و بی ‏خوابی استفاده می شود.

پونه را به عنوان تحریک کننده تولید صفرا نیز می‏ شناسند.

تزریق عصاره ‏ی پونه به موش‏ های آزمایشگاهی نشان داد که این گیاه دارای خواص آرام بخشی خوبی است.

عصاره‏ ی پونه دارای خاصیت تسکین دهنده‏ ی درد نیز می ‏باشد.

در محیط آزمایشگاه دیده شد که عصاره‏ ی پونه در مقابل ویروس تب‏ خال، ویروس آنفلوآنزا، بیماری نیوکاسل و ویروس‏های مختلف دیگر فعال است.

فواید پونه:

پونه برای مقابله با بیماری‏های زیر سودمند است:

پونه

- حالت تهوع و استفراغ

- مشکلات و ناراحتی ‏های گوارشی به طوری که از ترش کردن معده جلوگیری می ‌کند و برای هضم غذا و برطرف کردن سکسکه مفید است.

- سرماخوردگی، آنفلوآنزا، آسم

- سرفه و سیاه سرفه

- گرفتگی بینی

- با توجه به خواص ضدمیكروبی كه در عصاره و اسانس پونه وجود دارد، می ‌توان از این فرآورده‌ها به عنوان جایگزین طبیعی برای آنتی بیوتیك‌ ها استفاده كرد.درواقع ضدسم خوبی برای نیش جانوران گزنده است

مقدار مصرف:

دم کرده ی پونه از ترکیب یک لیوان آب جوش با 2 گرم برگ خشک شده‏ ی پونه که به مدت 5 تا 10 دقیقه دم کشیده و صاف شده حاصل می ‏شود.

این دم کرده به طور معمول 2 تا 3 فنجان در روز استفاده می ‏شود و محدودیتی در طول درمان وجودندارد. 

دم اسب گیاهی است که از 270 میلیون سال پیش در روی زمین وجود داشته است و بعنوان گیاه داروئی در اروپا و چین بکار رفته است .
دم اسب چون دارای مقدر زیادی سیلیس می باشد بنام سیلیس Silica نیز معوف است .
دم اسب دو نوع ساقه هوایی دارد .ساقه ای که برنگ قرمز است و دراوائل بهار ظاهر می شود و دیگری ساقه نازا که برنگ سبز بوده و بعد از آن رشد می کند و مصرف طبی دارد .
دم اسب در کشورهای اروپا ، آسیا و ارتفاعات هیمالیا و شمال ایران بطور خودرو می روید.


ترکیبات شیمیایی


گیاه دم اسب دارای اسید سال سیلیک ، اسید لیوئیک ،‌اسید مالک ،‌اسید اگزالیک ، اکویس تونین ، اسید اکویس تیک ، دی متیل سولفون ، اکوتی نیک ، یک ماده تلخ ، یک ماده رزینی ، چربی ، ساپونین و همچنین دارای مقدرزیادی (در حدود 70%) سیلیس می باشد آزمایشات متعدد نشان می دهد که دم اسب مقدار بسیار کمی طلا نیز دارد .

خواص داروئی


  1. برا ی رفع گلو درد و ورم گلو جوشانده دم اسب را غرغره کنید .
  2. کمپرس آن برای برطرف کردن دردهای آرتروز و ورم مفاصل مفید است .
  3. برای درمان التهاب چشم ،‌چشمان خود را با جوشانده دم اسب بشوئید .
  4. ضرب خوردگی قسمت های مختلف بدن را با کمپرس دم اسب التیام دهید .
طرز استفاده:
دم کرده : یک قاشق مربا خوری از گیاه خشک را در یک لیوان آب جوش ریخته و برای مدت 10 دقیقه دم کنید .

جوشانده : مقدار 100-80 گرم گیاه خشک را در یک لیتر آب جوش ریخته و بگذارید برای مدت نیم ساعت بجوشد .سپس آنرا صاف کرده و بمقدار یک فنجان قبل از هر غذا بنوشید .


گرد دم اسب : گیاه خشک شده را در آسیاب برقی بریزید تا بصورت پودر دراید . مقدار مصرف پودر یک گرم قبل از هر غذا است .

مضرات : این گیاه را نباید اطفال خردسال و زنان حامله مصرف کنند. مقدار مصرف زیاد آن نیز ممکن است باعث ناراحتی معده و اختلال در دستگاه هضم و اسهال شود .


جو Barley
نام علمی Hordeum vulgare
گياه شناسي
جو گياهي است علفي و يكساله كه ارتفاع آن بسته بانواع مختلف آن تا يك متر مي رسد . برگهاي آن متناوب و باريك و دراز و به رنگ سبز تيره مي باشد .
جو از نظر كاشت به دو دسته تقسيم مي شود : جو بهاره و جو پائيزه .
جو بهاره در بهار كشت مي شود و احتياج به سرماي زمستان ندارد و قبل از زمستان دانه مي دهد در حاليكه جو پائيزه در پائيز كشت مي شود و محتاج سرماي زمستان است .
خواص داروئي:
جو معمولا به سه صورت در بازار عرضه مي شود
1) جو پوست نكنده كه هنوز سبوس آن جدا نشده
2)جو پوست كنده كه پوست آن گرفته شده است
)3جو سفيد كه پوست وسبوس آن گرفته شده است و بنام جو مرواريدي معروف است .
جو از نظر طب قديم ايران سرد و خشك است
1)غذايي بسيار مقوي است .
2)خاصيت نرم كننده دارد . و ملین می باشد
3)در قديم از جو زیاد استفاده مي كردند .
4)براي نقرس مفيد است .
5)جوشانده جو داروي خوبي براي مبتلايان به تب و كم خوني و سوء هاضمه است .
6)ماء الشعير براي درمان سل ،‌زخم هاي ريوي و سردرد گرم مفيد است .
7)ماء الشعير خون ساز است و زود هضم مي شود.
8)ماء الشعير را با خشخاش كوبيده براي سردرد مفيد است .
9)براي درمان نقرس پماد در جو را با آب بر روي قسمت هاي دردناك بگذاريد .
10) جو را با شكر مخلوط كرده غذاي خوبي براي اطفال است .
11)بيسكوبيت جو بهترين دارو براي درمان يبوست است و حتي نفخ و شكم درد را از بين مي برد.
12)سرد مزاجان بايد جو را با شكر بخورند.
13)كشك الشعير براي مزاج هاي گرم و اسهال هاي صفراوي مفيد است .
14)براي برطرف كردن گلو درد و ورم گلو كشك الشعير را قرقره كنيد .
15)براي پائين آرودن كلسترول از جو استفاده كنيد .
جو به طور كلي در طب سنتي به سه صورت مختلف استعمال مي شود:1)جوي كامل كه دانه با سبوس روي آن باشد و فقط دنباله آن را كنده باشند. 2)جوي مقشر يا پوست گرفته كه عملاً قسمتي از پوست آن گرفته شده است. 3)جوي سفيد كرده كه تمام پوست و سبوس آن را گرفته و به صورت جوي سفيد درآمده باشد كه در اصطلاح به آن جوي مرواريدي مي گويند.
جوي كامل معمولاً براي تهيه غرغره ها به كار مي رودو در ساير موارد از جوي مقشر يا جوي كاملاً سفيد استفاده مي شود.
مالت جو كمك به هضم غذا مي كندو مغذي است و سينه را نرم مي كند، براي معالجه سوء هاضمه تجويز شده است.
خوردن دانه جو تشنگي را فرو مي نشاند. تب را برطرف مي كند و به عنوان مقوي و تونيك عمل مي كند. و مالت در هضم غذاهاي نشاسته اي خيلي كمك مي كند و براي كاهش ترشح شير كاربرد دارد. جو از نظر طبيعت طبق نظر حكماي سنتي سرد و خشك است و مواد مغذي آن از گندم كمتر است، ولي قابض و خشك كننده است. غليان صفرا و خون را تسكين مي دهد و تب هاي گرم و تب هاي سل را تقليل مي دهد. مضر مثانه است، از اين نظر بايد با روغن و انسيون خورده شود.
اگر جو مقشر را بپزند به حدي كه جوها شكفته و خوب پخته شوند، ولي آن را نمالند و آن را صاف كرده و سردش كنند ماءالشعير به دست مي آيد؛ ماءالشعير سرد و تر است. مسكن حدت خون، صفرا، اخلاط سوخته و تب ها و امراض گرم است. حرارت باطني را تسكين مي دهد و حرارت كند و عطش مفرط را فرو مي نشاند و براي سل، زخم هاي ريه، ذات الجنب، سردرد گرم و امثال اينها نافع است.
زود هضم مي شود، مولد خون صالح است و به اصطلاح خونساز است ولي معده را سست مي كند. براي آلات داخل شكم اشخاص سرد مزاج مضر است و نفاخ. از اين نظر بايد گل قند خورده شود و در مواردي كه شكم بسته است، خوردن ماءالشعير جايز نيست، و جمع بين ماءالشعير سكنجبين نيز جايز نيست. اگر ماءالشعير با نصف وزن جو آن، خشخاش كوبيده مخلوط و مانند حريره شود، براي سردرد گرم مفيد است و با عناب، سپستان، انجير و پرسياوشان براي درد سينه و سرفه مجرب است.
شيره جو كه آن را كشك الشعير گويند سرد مايل به خشك است و غليظ تر از ماءالشعير است و براي اسهال صفراوي و مزاج هاي گرم مفيد است و غرغره با آن براي ورم گلو و درد گلو نافع است.
ضماد و آرد جو رادع است، ورم هاي سخت را تحليل مي برد، دمل هاي گرم را سر باز مي كندو به تنهايي و يا مخلوط با هم وزن آرد جو و تخم پنيرك، براي سل، ذات الجنب، ورم هاي زير بغل، سينه، پستان، پشت گوش و ساير اعضا مفيد است و ضماد آن با ريوند چيني براي ورم هايي كه حرارت آنها در كمال حدت نباشد، بسيار نافع است و با سركه براي ورم هاي صفراوي و مخملك مفيد است. اگر آرد جو نباشد، جو مقشر را با آب و يا عصاره برگ هاي مناسب ساييده و استفاده كنيد.
ضماد آرد جو با آب براي نقرس گرم و با آب گشنيز تازه براي تحليل خنازير و ورم هاي گرم سفت و ورم گلو نافع است.
آب پخته جو با سركه براي جرب و خارش و آب برگ كاهو و نظاير آن براي سردرد، ورم چشم، باد سرخ و محكم كردن عضو شكسته نافع است. خوردن آرد جو با شكر غذاي خوبي براي اطفال و مسكن عطش و التهاب است.
نان جو ثقيل الهضم و سنگين است و نفاخ. اگر خمير آرد جو را بگذارند كه ترش شود و در دوغ حل كنند و يك شب بگذارند بماند و بخورند براي تسكين غليان خون صفراوي، تشنگي مفرط، قي صفراوي، تب هاي گرم، اسهال صفراوي و خارش بسيار مفيد است.
جو براي سرد مزاجان مضر است از اين نظر بايد با شكر خورده شود.
نگاهي به تحقيقات علمي جديد در مورد خواص درماني جو:
جو از روزگاران كهن هميشه به عنوان بسته اي از تركيبات دارويي مفيد براي بيماران قلبي و يبوست و ديگر اختلالات هاضمه و احتمالاً سرطان شناخته شده است.
جو به عنوان دارويي براي عروق قلبي:
جو، به نظر مي رسد كه از چند طريق در كاهش كلسترول مؤثر است. يكي اين است كه شبيه داروهاي شيميايي ضد كلسترول بازار، در مكانيسم ساخت كلسترول در كبد دخالت كرده و كلسترول را كاهش مي دهد. محققان وزارت كشاورزي آمريكا در مركز تحقيقات ماديسن سه تركيب جداگانه در جو كشف كرده اند كه قابليت كبد در ساختن كلسترول نوعLDL را مهار مي كند.(LDL جزوي از كلسترول است كه مضر بوده و به رگ هاي خوني آسيب مي رساند و منجر به حمله هاي قلبي مي شود.)
در آزمايشي خوراندن جو به خوك موجب شده كه كلسترول خون خوك تا 18 در صد پايين بيايد و بدن ترديد، جو در كاهش كلسترول خون انسان نيز مؤثر است. تحقيقات دكتر روزماري نيومن استاد دانشگاه موتانا كه بر روي عده اي از مردان داوطلب انجام شد، نشان داد كه خوردن جو به صورت نان، دانه پخت و كيك كلسترول خون آنها را به ميزان محسوسي پايين آورده است.
اين گروه پس از6 هفته هر روز سه بار با غذاي خود از خوراكي هاي جو استفاده كرده اند و پس از 6 هفته كلسترول خون آنها 15 در صد كاهش يافته است.آزمايشها نشان مي دهد هر چقدر كلسترول خون بيشتر باشد، تأثير رژيم جو در كاهش آن بيشتر است
در آزمايش فوق گروه ديگري كه طي همان مدت 6 هفته از آرد گندم يا سبوس گندم به جاي جو استفاده كرده بودند، هيچ كاهشي را در كلسترول خون نشان ندادند.
به نظر دكتر نيومن خاصيت كاهش كلسترول در خون، حداقل قسمتي مديون وجود مواد بتاگلوكان محلول در آن است. مواد بتوگلوكان الياف صمغي هستند كه به خصوص در جو و يولاف(جو دو سر) به صورت قابل حل در آب حل مي شود. اين مواد نه فقط در پوسته نازك خارجي بلكه در داخل مغز دانه جو نيز وجود دارد.
دكتر نيومن در حال حاضر با همكاري گروهي از دانشمندان سوئدي دست اندر كار اجراي تحقيقاتي هستند كه معلوم كند كدام واريته جو از اين نظر بهترين هستند يعني كلسترول خون را بيشتر كاهش مي دهند.
آزمايش هايي كه در دانشكده پزشكي دانشگاه ويسكانسن شده نيز نشان مي دهد كه كپسول هاي حاوي روغن جو كه محتوي عواملي براي كاهش قابليت كلسترول سازي كبد هستند، به اشخاصي كه پس از انفاركتوس عمل جراحي قلب كرده اند داده شده، موجب كاهش كلسترول خون آنها در حدود18ـ 9 در صد شده است.
جو به عنوان ضد سرطان:
دكتر چارلز اسون، دانشمند و كارشناس تغذيه در دانشگاه ويسكانسن، معتقد است كه در دانه هاي گياهان،مواد شيميايي ضد سزطان وجود دارد و دكتر ترول، يكي از صاحب نظران در رشته علوم تغذيه، نيز اين نظريه را تدييد مي كند. دكتر ترول مي گويد مواد شيميايي معروف به مهار كننده هاي پروتئاز كه در دانه هاي گياهي از جمله در جو وجود دارند، عوامل موجب سرطان را در بستر روده ها سركوب مي كنند و به اين دليل جو در رديف مواد ضد سزطان قرار دارد.
جو براي رفع يبوست:
گروهي از دانشمندان معتقدند جو براي يبوست بسيار مفيد است. در آزمايشاتي كه انجام دادند به اين نتيجه رسيدند كه هر چه بيشتر آرد جو را تصفيه كنند، يعني بيشتر سبوس آن گرفته شود اثر شفابخش آن كمتر مي شود. بهترين راه اين است كه جو با سبوس كامل به صورت آرد يا بلغور جو مصرف شود.
جو سفيد كرده كه اغلب در فروشگاه ها عرضه مي شود، داراي آثار شفابخش كمتري به خصوص در رفع يبوست است. ولي به هر حال جو پوست كنده و بدن سبوس نيز از نظر مبارزه با بيماري هاي قلبي تا حدودي مفيد است.
دانشمندان دانشگاه ويسكانسن توصيه مي كنند براي اين كه از حداكثر خواص جو استفاده شود، حتي الامكان آرد كامل آن تهيه و مصرف شود، يعني سبوس آن هيچ گرفته نشود زيرا تركيبات ضد كلسترول جو بيشتر در پوسته خارجي يعني در سبوس جو قرار دارد.
ـ بر اساس نتايج پژوهشهاي جديد، جو الياف غذايي ذوب شونده زيادي دارد و ميزان كلسترول بالاي خون را بسيار كاهش مي دهد. كلسترول بالا ميزان خطر بيماري قلبي را افزايش مي دهد. پژوهشگران خوردن روزانه جو را توصيه مي كنند.

گندم

گندم
گندم پر از املاح معدني است. اگر طالب كسب ويتامين هاي گوناگون هستيد، به سراغ گندم برويد.حريره گندم با شكر و بادام براي خونريزي سينه مفيد است.گندم، جلوي سرطان روده را مي‌گيرد.
تركيبات شيميايي
هر چند مواد متشكله گندم در انواع مختلف فرق مي كند، ولي بطور متوسط
در صد قسمت گندم، مواد زير ديده مي شود:
- آب 13.65 درصد
- سلولز 2.53 درصد
- نشاسته و دكسترين 66.77 درصد
- مواد قندي 1.45 درصد
- مواد معطر 1.85 درصد
- مواد سفيده اي و گلوتن 12.58 درصد
- چربي 1.75 درصد
- ضمنا مقدار كافي املاح معدني و ويتامين هاي گوناگون داشته و براي انسان غذاي نسبتا كاملي است. علاوه بر مصرف تغذيه ، گندم داراي اثر درماني بسيار مي باشد .
اگر آرد گندم بر روي پوست مالش دهيد، التهاب و ورم آنرا از بين مي بردو به همين منظور، از قديم گندم را در تسكين التهاب ، باد سرخ بكار مي بردند و براي اين منظور با مقداري مواد ضد عفوني كننده همراه مي نمودند تا ميكرب آنرا نيز از بين ببرد .
در صنعت از آرد گندم نشاسته مي گيرند. ضماد سوخته ي گندم با موم و روغن جهت جلاي رخسار بي نظير است - گندم چاق كننده و مقوي غرايز جنسي است و بين غذاهايي كه با گندم ساخته مي شود، سمنو از همه قوي تر است، پخته گندم با شكر و بادام به صورت حريره ،
چنانكه كم كم خورده شود، درمان خونريزي سينه است .
ضماد پخته گندم با روغن زيتون جهت فروبردن ورمهاي گرم و آب پياز جهت ورمهاي سرد مفيد است ، و با آب گشنيز جهت تحليل ورمهاي گرم و خنازير و غدد مجرب است .
پخته گندم با سكنجبين جهت بثورات آبكي سودمند مي باشد.
روغن گندم كه از جوشاندن و پختن گندم در روغن زيتون بدست مي آيد. جهت رفع قوبا (زخم هاي جلدي كه منشاء عصبي دارد) مخصوصا قوباي اطفال و همچنين پاك شدن كك و مك و معالجه كچلي و ريزش طبقات شاخي پوست مفيد است .
جوشانده سبوس گندم درمان سرفه و زكام هاي سخت است . جوشانده ي سبوس گندم كه با عسل شيرين شده باشد، بعد از غذا يبوست هايي را كه منشاء آنها تنبلي كبد و تحريكات روده باشد درمان مي كند. از سبوس گندم مي توان نان سياه هم تهيه كرد، ولي سنگين بوده ترشي معده را زياد
مي كند.
مبتلايان به زخم معده -سرطان دستگاه هاضمه و آپانديس بايستي از سبوس گندم پرهيز نمايند.
به زنان حامله توصيه كنيد كه از سوپ گندم كه داراي املاح كلسيم - فلوئور و سيليس و ويتامين هاي ((ب و پ )) مي باشد حتما استفاده کنند.
مصرف اين ماده مهم غذايى سلامت شما را بيمه مى كند گندم ، همين دانه ريزى كه به صورت نان و يا شكلهاى ديگر مورد مصرف عموم قرار مى گيرد، از جمله دانه هايى است كه املاح و عناصر بسيارى را در خود دارد. پس چه بهتر كه شما هم با خواص و اثرات آن در مبارزه با برخى بيماريها آشنا شويد.

گندم چه دارد؟
در گندم املاح معدنى و عناصر كاتاليتيك فراوان وجود دارد مثل : كلسيم ، منيزيوم ، سديم ، پوتاسيوم ، كلر، گوگرد، فلوئور، سيليسيوم ، مس ، منگنز، كوبالت ، يد، آرسنيك ، چربى فوسفوردار، روى ، نشاسته ، ويتامين ((آ، ب 1))، ((ب 2))، ويتامين ((ا)) كه در جوانه گندم به وجود مى آيد و ويتامينهاى ((كا)) ((د))، ((پ پ ))، مخمرها و دياستازها.
گندم از مواد غذايى كامل طبيعت است كه قرنها است خوراك بشر را تاءمين مى كند و يكى از نعمتهاى بزرگ خداوند است . امروز در سايه علم و دانش ‍ معلوم شده است اين دانه كوچك و حقير گنجى از املاح و ويتامين در خود نهفته دارد و بعيد نيست در آينده اسرار ديگرى از آن كشف گردد.
نان را در قديم بهتر از حالا تهيه مى كردند. در نتيجه مواد غذايى آن كاملتر بود و از دست نمى رفت به اين ترتيب كه گندم را با كود طبيعى به عمل مى آورند. براى آرد كردن آن از آسياى بادى و يا آبى استفاده مى كردند و به علت سرعت آسياهاى برقى قسمتى از ويتامينهاى آن از دست نمى رفت و آرد تصفيه شده به دست نمى داد. به علاوه آن را با خمير مايه طبيعى به عمل مى آوردند و نان را با حرارت آتش چوب يا هيزم مى پختند و در نتيجه چنين نانى هم مغذى بود و هم سالم و خوشمزه .
اكنون چنين نانى در شهرهاى بزرگ كه پخت نان را صنعتى كرده اند كمتر پيدا مى شود و براى يافتن آن بايد به شهرها و روستاها رفت و چنين نانى را به دست آورد.
امروزه بايد از جوانه گندم استفاده كنيم زيرا جوانه گندم براى تمام كسانى كه دچار كمبود املاح معدنى شده اند يا بى خونى و ضعف پيدا كرده اند و از لحاظ جسمى و روحى ناتوان و ضعيف شده اند، رشد آنها سريع نيست ، نرمى استخوان دارند، مسلول شده اند، خانمهايى كه حامله هستند و يا فارغ شده و يا بچه شير مى دهند غذايى عالى و ممتاز است و مصرف آن به تمام اين اشخاص توصيه مى شود.
وقتى دانه گندم معمولى را با گندم جوانه زده ، مقايسه كنيم از نظر تغييراتى كه در مواد حياتى آن پيدا شده است دچار تعجب و شگفتى مى شويم . به اين مقايسه توجه كنيد.


گندم كامل
فوسفور 423 ميلى گرم درصد. منيزيوم 133 ميلى گرم درصد. كلسيم 45 ميلى گرم درصد.


گندم جوانه زده
فسفر 1050 ميلى گرم درصد. منيزيوم 342 ميلى گرم درصد. كلسيم 71 ميلى گرم درصد.
براى اينكه بهتر ارزش غذايى جوانه گندم در نظر شما روشن شود كافى است بگوييم كه نان سفيد تقريبا داراى 86 ميلى گرم فوسفور، 5/0 ميلى گرم منيزيوم و 14 ميلى گرم كلسيم است .
طرز تهيه جوانه گندم خيلى آسان است . گندم خوب و تازه را (اگر از جاهاى ييلاقى باشد بهتر است ) انتخاب كنيد و آن را بشوييد و بعد در ظرفى كه آب نيمه گرم دارد خيس كنيد و بگذاريد بيست و چهار ساعت بماند. بعد آب آن را بريزيد و دوباره بشوييد و در بشقاب گودى جا دهيد و روى آن پارچه مرطوب بگذاريد. بعد از دو روز در تابستان و چهار روز در زمستان جوانه هاى كوچك شيرى از آن پيدا مى شود كه همان جوانه گندم است .
گندم جوانه زده را نمى شود كنسرو كرد، بايد همان روز مصرف كرد و هر روز دوباره تازه آن را تهيه كرد.
مقدار مصرف جوانه گندم تازه يك تا سه قاشق قهوه خورى است كه بايد آن را به تنهايى جويد و با غذاهاى ديگرى مخلوط كرده مصرف كرد.
اگر هر دو يا سه ماه ، پانزده يا بيست روز جوانه گندم تازه تهيه كنيد و بخوريد به زودى خواهيد ديد تغيير محسوسى در شما پيدا شده است و شما سالم و با نشاط شده ايد.
جوانه گندم ، بى اندازه مقوى و نيروبخش است ولى مصرف آن براى بعضى از كسانى كه فشار خون دارند، منع شده است .
بسيارى از غذاشناسان عصر جديد مخصوصا دكتر گليورد هاوزر ثابت كرده است كه با تقليل مصرف گندم كامل امراضى از قبيل : ضعف عمومى بدن ، نرمى استخوان ها، كوليت ، تصلب شرائين ، كم خونى ، يبوست و ناتوانى جنسى زياد شده است و بهترين راه مبارزه عليه اين بيمارى اين است كه غذاى خود را از نان كامل يا طبيعى ترتيب دهيم و يا جوانه گندم را تهيه كرده و با غذاى خود مصرف كنيم . در كتاب گذرنامه براى يك زندگى نوين اثر گيلورد هاوزر جوانه گندم يكى از غذاهاى معجزه گر هاوزر است كه مصرف آن را در موارد بسيارى تجويز و توصيه كرده است و بسيارى از خانواده ها با مصرف آن بهبود يافته و تغيير محسوسى در حالت جسمى و روحى خود مشاهده كرده اند.


+ نوشته شده در  دوشنبه بیستم تیر 1390ساعت 3:23 بعد از ظهر  توسط اسماعیل عینی  |